Trong hầu hết các nơi, phế liệu kim loại và các trường hợp nhựa kết thúc trên sàn trong phòng ở nhà máy, đem đi tái chế hoặc tiêu hủy. Nhưng một dự án mới đang cho người Việt thấy rằng làm thế nào để chuyển đổi các vật tư sản xuất thành các tác phẩm nghệ thuật.

Chương trình “Những nhà máy như các xưởng điêu khắc của Việt Nam” có nhiều tham vọng lớn.

Không chỉ cố gắng để cung cấp cho công nhân nhà máy một cửa hàng sáng tạo; nó còn hy vọng chương trình sẽ làm cho họ hài lòng hơn, công nhân sản xuất và mang lại sự đổi mới lớn hơn trong lĩnh vực sản xuất. Lĩnh vực này đang làm tăng lên tầm quan trọng đối với Việt Nam như nhà đầu tư đổ tiền vào điện tử và các nhà máy dệt may để cung cấp cho xuất khẩu làm cơ sở cho một trong những tỷ lệ tăng trưởng kinh tế cao nhất thế giới.

“Bạn biết đấy, người lao động được làm đi làm lại điều tương tự, ngày này qua ngày khác”, ông Vũ Việt Thanh, trưởng phòng đào tạo sau đại học tại Đại học Kiến trúc, một đối tác trong dự án cho biết. Ông nói người lao động cần một số “sự làm mới” từ sự đơn điệu của dây chuyền lắp ráp. “Nhưng khi họ nhìn thấy một cái gì đó mới, đó là cơ hội cho họ – nghệ thuật là cho tất cả mọi người.”

Điều “mới” ấy là thực hiện nghệ thuật, giống như biến phế liệu kim loại thành một chiếc đèn hậu hiện đại. Một ngọn đèn được trưng bày trong tuần này tại trường kiến trúc thành phố Hồ Chí Minh, nơi học sinh đang mời cộng đồng xem những gì họ sản xuất từ vật liệu công nghiệp được tái chế lại. Đó là giai đoạn đầu tiên của các nhà máy như các Studio Việt Nam.

Trong giai đoạn hai, bắt đầu vào năm 2017, các nhà thiết kế và các họa sĩ sẽ thu hút chỗ ở tại các nhà máy để hợp tác với các công nhân vào các dự án nghệ thuật của mình.

“Có hai nhóm được hưởng lợi từ tầm nhìn khi thấy các nhà máy như các hãng phim nghệ thuật”, Jane Gavan, giảng viên cao cấp tại Trường cao đẳng nghệ thuật tại Đại học Sydney, cho biết tại lễ khai mạc triển lãm gần đây tại trường kiến trúc. Cô đang dẫn đầu các sáng kiến và cho biết các công ty được hưởng lợi thông qua việc tiếp xúc với những ý tưởng và sản phẩm mới, trong khi các họa sĩ được hưởng lợi bằng cách thử nghiệm với một phương tiện mới để thể hiện, mà còn làm giảm chất thải công nghiệp.

Chất thải như vậy kiểm soát từ dăm gỗ đến sợi dây thừng để các chip máy tính, tất cả của các công ty tặng cho các sinh viên kiến trúc. Ngồi thành ba hàng mặc tạp dề màu đen, các sinh viên gợi lên một hình ảnh của nhà máy như họ phác thảo và giải thích sáng tạo của họ cho những người xem triển lãm.

Những phát minh sáng tạo của họ bao gồm tất cả các cách thức đồ đạc chiếu sáng, bông tai và dây chuyền, một kệ sách và những chiếc hộp trồng cây. Võ Văn Tâm đã có những vật đáng để bàn cãi: một cây đèn giống như một con sứa trắng, với đầy đủ ánh sáng kỳ lạ và quá nhiều xúc tua.

Tâm đã tạo hình chiếc chuông của sứa từ những tấm nhựa giống như tổ ong màu trắng do nhà máy làm. Anh cho biết dự án đã cho anh thành phần chuyên nghiệp anh chưa bao giờ nghĩ về trước đó, và đã khiến anh suy nghĩ về những lợi ích cho môi trường của việc tái sử dụng chúng.

“Có thể làm việc trong tương lai, tôi sẽ mất nhiều thời gian hơn để nghiên cứu các chất liệu,” anh cho biết. “Tại Việt Nam, chúng tôi có rất nhiều chất liệu, và nhiều nhà thiết kế cố gắng tạo ra những sản phẩm mới từ các nguyên liệu mọi người không sử dụng được nữa.”

Gavan đang mang các nhà máy như Studio về Việt Nam sau tour tương tự ở Đức, Bỉ và Hoa Kỳ, nơi cô làm việc với các nhà sản xuất kính và sơn phủ, theo một thông cáo báo chí từ Trung tâm Nghiên cứu Đông Nam Á tại Đại học Sydney; một nhà tài trợ dự án.

Ở Việt Nam, các công ty khác có tham gia là công ty dệt may Saitex, thiết kế ánh sáng WoodLight, sản xuất nhựa Dongsung Chemical, và các công ty thành phần kỹ thuật số Chemtrovina và Focus Lighting.

“Bên cạnh việc nhận được một số ý tưởng tuyệt vời về cách sử dụng vật liệu của họ theo những cách khác nhau, thêm tiền thưởng thì công nhân bắt đầu được quan tâm nhiều hơn trong công việc, có động lực hơn và sáng tạo hơn,” Gavan nói trong thông cáo báo chí. “Điều này sẽ lần lượt dẫn đến nhiều sự đổi mới hơn tại nơi làm việc.”